Chống rễ cây đâm xuyên đường ống ngầm: khoảng cách cây, mối nối kín

Bài nói rễ vào ống qua đâu, trồng cây cách ống bao xa, chọn mối nối, màng chắn rễ và cách sửa. Ống cho tuyến ngầm có trong danh mục ống nhựa HDPE Tiền Phong và ống nhựa PVC.

Rễ cây vào đường ống ngầm qua đâu?

Theo tài liệu về bảo trì cống của Sở Tài nguyên thiên nhiên bang Wisconsin (Mỹ), rễ cây vào ống qua vết nứt, chỗ vỡ và mối nối. Trong ống, đám rễ quện với dầu mỡ, giấy vệ sinh, rác thành búi gây tắc; rễ lớn dần có thể làm nứt vỡ ống. Tài liệu ghi ống nhựa PVC ít bị rễ vào hơn ống sành vì thường có ít mối nối hơn.

Tài liệu khuyến nông của Đại học Tennessee (Mỹ) giải thích: ống thoát có đủ ba thứ cây cần là nước, dinh dưỡng và ô-xy; rễ mọc nhiều ở lớp đất sát mặt và lan rộng theo chiều ngang. Hai tài liệu viết cho ống thoát nước tự chảy. Phú An Khang chưa thấy tài liệu riêng cho ống cấp nước có áp; nghĩa là với ống cấp nước, chỗ cần giữ kín vẫn là mối nối, vì nước rò làm đất ẩm và rễ tìm tới.

Theo kiến thức chung, chỗ hay gặp là tuyến thoát nước sân vườn ra hố ga, tuyến tưới dưới gốc cây (kể cả hệ thống tưới tự chế), tuyến cấp nước đi dọc hàng cây.

Trồng cây cách đường ống bao xa?

Ba văn bản Việt Nam có số khoảng cách giữa cây và đường ống ngầm; mỗi số chỉ dùng cho trường hợp văn bản đó viết:

Tên đầy đủ: TCVN 13606:2023 Cấp nước – Mạng lưới đường ống và công trình – Yêu cầu thiết kế; TCVN 9257:2012 Quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị – Tiêu chuẩn thiết kế; Thông tư 20/2005/TT-BXD hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị. Thông tư này còn ghi cây cách miệng hố ga 1 đến 2 m.

Sân vườn nhà ở riêng lẻ: Phú An Khang chưa thấy văn bản nào ghi khoảng cách cây – ống. Phú An Khang khuyên đặt ống cách tâm cây không dưới 1,5 m, cây lớn tán rộng từ 2,0 m trở lên. Thông tư 20/2005 cũng yêu cầu chọn loài cây hạn chế làm hư hỏng công trình hạ tầng dưới mặt đất.

Chọn ống và làm mối nối kín

Theo tài liệu của Đại học Tennessee, phần lớn tài liệu về rễ cây trong cống khuyên làm tuyến ống kín, và đặt việc thi công kín nước lên trước. Phú An Khang chưa thấy tài liệu Tiền Phong nói về rễ cây; các cách dưới đây là lời khuyên của Phú An Khang, làm đúng hướng dẫn nối của hãng:

• HDPE: hàn mặt đầu (DN63 đến DN2000) hoặc hàn điện trở cho tuyến liền, ít mối nối cơ khí; cỡ nhỏ dùng ống cuộn, ví dụ ống HDPE 100 PN10 D32 cuộn 200 m, D63 cuộn 50 m, để giảm mối nối dưới đất. Kiểu nối theo cỡ, kể cả răng xiết D20 đến D90, xem bài 5 lưu ý khi thi công đường ống cấp nước sạch HDPE.
• uPVC: dán keo, hoặc nối gioăng với ống từ D75 (theo trang ống uPVC Tiền Phong Class 2), đúng các bước của Tiền Phong ở bài hướng dẫn lắp đặt ống nhựa uPVC đúng kỹ thuật. Với mối dán bằng keo dán ống uPVC Tiền Phong, hãng ghi không cho nước vào ít nhất 2 giờ, chờ ít nhất 24 giờ ở 16 đến 20 °C mới thử áp.

Lắp xong, Phú An Khang khuyên thử kín rồi mới lấp, và súc rửa tuyến cấp nước mới trước khi dùng.

Lớp đệm: TCVN 13606:2023 (thiết kế mạng lưới cấp nước) điều 10.2.21 ghi nền đá, sỏi thì san phẳng và có lớp đệm cát pha dày 15 đến 20 cm; với tuyến trong khuôn viên, Phú An Khang khuyên làm theo. Độ sâu tối thiểu từ đỉnh ống theo Tiền Phong là 300 mm nơi không có xe; mạng lưới cấp nước theo QCVN 07-1:2023/BXD (phần công trình cấp nước của Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật) điểm 2.6.2.8 không nhỏ hơn 0,7 m với ống tới 300 mm. Rễ mọc nhiều ở lớp đất sát mặt, nên Phú An Khang khuyên không chôn nông hơn các mức này ở gần cây; rãnh chi tiết xem bài lắp đặt ống HDPE Tiền Phong đúng chuẩn.

Màng chắn rễ khi buộc phải đi gần cây

Phú An Khang chưa thấy văn bản, tiêu chuẩn Việt Nam nào về màng chắn rễ. Theo kiến thức chung và tài liệu của Đại học Tennessee (Mỹ):

• Màng chắn đặt đứng hướng rễ đi xuống, thường dùng để bảo vệ bó vỉa, vỉa hè.
• Rễ vẫn có thể mọc vòng xuống dưới, quanh màng nếu có nước và dinh dưỡng.
• Màng có thể đặt quanh hoặc trên ống khi thi công; làm sau khi tuyến đã chôn thì khó.
• Các lớp chắn khác như đất đầm rất chặt, lớp đá lớn tạo khe hở, tấm nhựa, kim loại, gỗ có tác dụng ngắn hạn, khó bảo đảm lâu dài; có nơi bọc ống bằng vải chắn rễ.

Vì vậy Phú An Khang khuyên coi màng chắn là lớp phụ; mối nối kín và khoảng cách cây vẫn là chính. Loại màng, cách đặt theo đơn vị thiết kế cảnh quan và nhà sản xuất màng.

Dấu hiệu ống bị rễ xâm nhập và cách xử lý

Theo kiến thức chung, tuyến thoát nước có rễ thường chảy chậm, tắc lặp lại ở cùng đoạn dù đã thông, hố ga thấy rễ con. Tuyến cấp nước rò ngầm thường làm hóa đơn nước tăng đột ngột, áp yếu, bơm chạy liên tục, đất quanh gốc cây ẩm hoặc lún. Muốn biết có rò sau đồng hồ, bạn khóa hết vòi, van rồi xem đồng hồ nước: kim hay chỉ số vẫn chạy là có rò.

Phú An Khang khuyên xử lý theo thứ tự:

1. Thông tắc để nước chảy lại (xem bài xử lý cống thoát nước bị trào ngược). Theo kiến thức chung, chỉ cắt rễ trong ống thì rễ sẽ quay lại nếu chỗ hở còn.
2. Tìm đoạn hở: mở hố ga kiểm tra, dò theo sơ đồ tuyến.
3. Đào lộ đoạn hỏng, bỏ rễ, đoạn ống và mối nối hỏng; thay bằng ống, phụ tùng cùng hệ, nối như mục trên.
4. Thử kín rồi lấp lại với lớp đệm đúng cách.
5. Xem lại khoảng cách cây: dời tuyến, đặt màng chắn, hoặc hỏi người chăm sóc cây trước khi cắt rễ lớn.

Không chui xuống hố ga, hố van, bể kín; đeo găng tay, kính khi cắt ống, cắt rễ. Đào gần cáp điện ngầm thì xem sơ đồ trước; việc điện do thợ điện có chuyên môn làm.

Lưu sơ đồ tuyến, tránh lỗi hay gặp

TCVN 4519:1988 Hệ thống cấp thoát nước bên trong nhà và công trình – Quy phạm nghiệm thu và thi công (viết cho ống thép, gang) ghi việc đưa các thay đổi vào bản vẽ hoàn công và giao cho bên đặt hàng (điều 1.2); QCVN 07-1 điểm 2.6.1.3 yêu cầu mốc đánh dấu tuyến cho đường ống truyền dẫn. Với sân vườn, Phú An Khang khuyên lưu sơ đồ tuyến có khoảng cách đo tới mốc cố định, và xem sơ đồ trước khi trồng cây, đào móng.

• Trồng cây con sát tuyến; vài năm sau rễ lan tới ống.
• Mối nối không sạch, keo chưa đủ thời gian đã cho nước, đã lấp.
• Lấp đá sắc, không lót đệm, để tuyến võng.
• Chỉ thông tắc mà không sửa chỗ hở.
• Dùng ống, phụ tùng không cùng hệ, cùng cỡ.

Cần ống, phụ tùng cho tuyến ngầm, bạn gửi danh sách hoặc sơ đồ tuyến qua trang nhận báo giá, hoặc gọi, nhắn Zalo Phòng dự án 0985.557.895. Showroom Phú An Khang ở 37–⁠45 Huỳnh Thúc Kháng, phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi. Khu vực trung tâm Quảng Ngãi giao miễn phí.