Rắc co là gì? Cấu tạo, các loại và cách lắp không rò nước

Bài này giải thích cấu tạo, các loại rắc co, cách chọn theo ống, cách lắp và xử lý khi gioăng rắc co bị rò. Rắc co nhựa Tiền Phong nằm trong danh mục phụ kiện PVC và phụ kiện PPR.

Rắc co dùng để làm gì, lắp ở đâu?

Rắc co tạo một điểm tháo được trên đường ống. Khi siết hay nới, chỉ ê cu quay; hai đầu nối và ống đứng yên. Nhờ vậy rắc co làm được hai việc mà mối dán keo, mối hàn không làm được:

• Tháo thiết bị để sửa, thay: khóa nước, nới ê cu là nhấc máy bơm, đồng hồ nước hay van ra; lắp lại không phải cưa ống.
• Ghép mối cuối giữa hai đầu ống đã cố định: nối từng nửa rắc co vào mỗi đầu ống rồi siết ê cu, không cần xoay ống.

Chỗ nên lắp: hai đầu máy bơm, hai bên đồng hồ nước, cạnh van tổng, van nhánh, bộ lọc, đường nước vào và ra của bình nóng lạnh. Thiếu rắc co ở những chỗ này, lần sửa sau thường phải cắt ống; cách tháo từng loại mối nối xem bài cách tháo khớp nối ống nước.

Cấu tạo của một bộ rắc co

• Đầu nối thứ nhất (đầu đực): một phía nối vào ống hoặc thiết bị, phía kia có ren ngoài để ê cu vặn vào.
• Đầu nối thứ hai (đầu cái): một phía nối vào ống hoặc thiết bị, phía kia có gờ (vai) giữ ê cu.
• Ê cu (đai ốc): lồng qua đầu cái, vặn vào ren của đầu đực, ép hai mặt ghép sát vào nhau.
• Gioăng (ron): thường là vòng cao su nằm trong rãnh ở mặt ghép, làm kín mối nối. Một số rắc co kim loại kín nhờ hai mặt kim loại ép vào nhau, không có gioăng.

Rắc co PVC Tiền Phong làm bằng uPVC; rắc co nhựa PPR tháo lắp bằng ê cu nhựa; rắc co ren PPR có thân PP‑R, cụm ren và ê cu bằng kim loại.

Các loại rắc co

Theo vật liệu, rắc co chia hai nhóm:

• Rắc co nhựa: nối với ống nhựa cùng loại, dán keo vào ống uPVC hoặc hàn nhiệt vào ống PP‑R (ống nhiệt). Loại ren PPR có thêm đầu ren kim loại để đấu vào thiết bị.
• Rắc co kim loại (đồng, thép mạ kẽm, inox): thường nối bằng ren hoặc hàn, đi với ống kim loại. Bài không ghi thông số nhóm này; chọn theo vật liệu ống, cỡ ren và áp lực của tuyến.

Rắc co Tiền Phong trên web gồm rắc co PVC, rắc co nhựa PPR, rắc co ren ngoài PPR và rắc co ren trong PPR, thông số theo trang sản phẩm:

“Rắc co điện”, “rắc co ống điện” là phụ kiện nối ống luồn dây điện, khác rắc co đường nước. Phú An Khang có khớp nối, rắc co cho ống luồn dây điện PVC Tiền Phong (Ø16–⁠Ø63): gửi cỡ ống, loại D1, D2, D3 để nhận báo giá.

Chọn rắc co theo loại ống và cỡ ống

• Ống uPVC (nước lạnh): rắc co PVC Tiền Phong cỡ D21, PN10. Ống D27, D34 cần mối tháo lắp: trang sản phẩm gợi ý van zắc co cùng nhóm (D21, D27, D34, PN10).
• Ống PP‑R đường nước lạnh: rắc co nhựa PPR hàn hai đầu, cỡ D20–⁠D63. PN thấp (PN10 đến PN6, xem bảng trên) và áp suất cho phép giảm khi nước nóng, nên Phú An Khang khuyên chỉ dùng loại này cho đường nước lạnh, dù trang sản phẩm ghi 0–⁠95 °C theo hãng.
• Ống PP‑R đấu vào thiết bị có ren: thiết bị có ren trong thì dùng rắc co ren ngoài, thiết bị có ren ngoài thì dùng rắc co ren trong. Quy cách 20×1/2″, 25×3/4″, 32×1″, 40×1.1/4″, 50×1.1/2″, 63×2″: số đầu là cỡ ống PP‑R, số sau là cỡ ren. Không có cỡ 25×1/2″: ống D25 cần đấu vào ren 1/2″ thì trang sản phẩm gợi ý dùng cỡ 20×1/2″ kèm nối giảm PPR 25×20.
• Đường nước nóng sau bình nóng lạnh: dùng rắc co ren PPR PN20 với ống PP‑R từ PN16 (Phú An Khang khuyên ống PPR PN20). Không dùng rắc co uPVC (chỉ đến 45 °C); rắc co nhựa PPR cũng không nên dùng vì PN thấp. Nhiệt độ theo từng cấp PN xem bài ống nhựa PPR chịu được nhiệt độ bao nhiêu.

Mối nối chịu áp theo chi tiết có PN thấp nhất: tuyến dùng ống PN20 mà lắp rắc co PN6 thì điểm đó chỉ tính PN6.

Rắc co nhựa phi 48, phi 60 thì chọn thế nào?

Phi 48 (D48), phi 60 là cỡ ống uPVC, thuộc dãy 21, 27, 34, 42, 48, 60 mm. Ống PP‑R đi dãy khác (20, 25, 32, 40, 50, 63 mm), nên rắc co PPR D50 không lắp được vào ống uPVC D48. Trang rắc co PVC Tiền Phong hiện chỉ ghi cỡ D21. Cần rắc co cho ống uPVC D48, D60 hoặc cỡ lớn hơn, bạn gửi cỡ ống cho Phú An Khang để kiểm tra hàng trước khi đặt.

Cách lắp rắc co không rò

1. Chuẩn bị: cắt ống vuông góc, làm sạch bavia, lau khô đầu ống. Tháo rời hai nửa rắc co, để riêng gioăng cho khỏi dính keo hoặc bị nóng khi hàn. Ê cu rời thì lồng vào ống phía đầu cái trước khi dán hoặc hàn.
2. Nối từng nửa vào ống trước: ống uPVC dán bằng keo dán ống uPVC, chờ keo khô đủ thời gian rồi mới cho nước vào. Ống PP‑R hàn bằng máy hàn nhiệt, đúng chiều sâu hàn (14,5 mm ở D20 đến 27,5 mm ở D63), không dán keo; nhiệt độ và thời gian hàn xem bài cách hàn ống PPR Tiền Phong.
3. Đầu ren: vặn nửa có ren vào thiết bị khi rắc co còn tháo rời, nên xoay được riêng nửa đó. Quấn băng tan (băng keo non) trên ren ngoài theo chiều xoắn của ren, vặn tay rồi siết thêm vừa đủ bằng cờ lê. Ren ê cu không quấn băng tan, vì chỗ kín là gioăng.
4. Đặt gioăng: gioăng phẳng, nằm đúng rãnh, không xoắn, không dính cát.
5. Ghép và siết: hai mặt ghép phải thẳng hàng, không dùng ê cu để kéo hai đầu ống lệch về. Vặn ê cu bằng tay đến khi chặt rồi siết thêm vừa đủ. Ê cu nhựa không dùng cờ lê nối dài vì ren nhựa dễ nứt; ê cu kim loại dùng cờ lê, giữ thân phía kia.
6. Thử nước: mở van từ từ, xem mối nối khi có áp và xem lại sau vài giờ.

Rắc co bị rò nước: kiểm tra và thay gioăng

• Rò ở ê cu (giữa hai nửa): thường do gioăng lệch rãnh, bẩn, xoắn, chai cứng hoặc ê cu siết lệch. Khóa nước, mở vòi xả áp, nới ê cu, tách hai nửa. Lau sạch rãnh và mặt ghép, đặt lại gioăng; gioăng chai, nứt, dẹt thì thay. Ghép thẳng rồi siết đều tay. Đừng cố siết thêm khi gioăng đã lệch: không hết rò mà dễ nứt ê cu nhựa.
• Gioăng thay: phải vừa rãnh, đúng cỡ; mang gioăng cũ hoặc cả rắc co theo khi mua. Không có gioăng vừa, hoặc thân, ê cu đã nứt, thì thay rắc co mới cùng loại, cùng cỡ; rắc co đã dán, hàn thì phải cắt ra để thay.
• Rò ở chân ren nối thiết bị: tháo ra, cạo sạch băng tan cũ, quấn lại rồi vặn vào.
• Rò ở mối dán keo hoặc mối hàn: siết ê cu không sửa được, phải cắt bỏ đoạn đó rồi nối lại bằng phụ kiện mới.

Rắc co ở đường nước nóng của bình nóng lạnh: ngắt điện bình, khóa nước, để nước trong ống nguội hẳn rồi mới nới ê cu. Lắp xong, mở nước tới khi vòi nóng chảy đều rồi mới cấp điện lại. Không chắc cách đấu lại bình thì nên gọi thợ có kinh nghiệm.

Cần rắc co hoặc phụ kiện đi kèm, bạn gửi loại ống, cỡ ống, cỡ ren, PN và số lượng qua trang nhận báo giá, hoặc gọi, nhắn Zalo phòng dự án Phú An Khang 0985.557.895. Bạn cũng có thể mang rắc co cũ đến showroom Nhựa Tiền Phong 37–⁠39 Huỳnh Thúc Kháng, phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi để chọn đúng cỡ. Phú An Khang giao hàng trong tỉnh Quảng Ngãi và đến 34 tỉnh thành.