Cách làm hệ thống tưới cây tự động không cần điện, không cần bơm

Bài nêu số liệu của FAO, khuyến nông đại học Mỹ, các bước làm, cách tưới tự động và an toàn. Ống chính dùng được ống HDPE Tiền Phong nối bằng phụ kiện răng xiết.

Tưới nhỏ giọt bằng trọng lực hoạt động thế nào?

Không có bơm, áp ở đầu nhỏ giọt có được là nhờ mặt nước trong bồn cao hơn nó (khuyến nông Đại học bang New Mexico, NMSU); bồn cạn dần thì nước chảy chậm lại. FAO mô tả hệ nhỏ giọt gia đình (FDS) đặt bồn cao 1–⁠1,5 m; số FDS dưới đây chỉ áp cho kiểu hệ này.

Áp ở bảng là phép tính theo bảng quy đổi của FAO (1 m cột nước ≈ 0,098 bar); ghi chú theo FAO, NMSU và khuyến nông Đại học Clemson.

Lưu lượng trên nhãn đầu nhỏ giọt thường đo ở áp trên 10 psi, khoảng 0,7 bar, tức bồn cao khoảng 7 m (NMSU, quy đổi); đầu bù áp chỉ giữ lưu lượng đều khi áp vượt mức làm việc của nó (FAO).

FAO lưu ý tưới nhỏ giọt không làm cây dùng ít nước hơn; lượng nước giảm là nhờ bớt thấm sâu, chảy tràn, bốc hơi. NMSU: lá không ướt nên ít bệnh lá hơn tưới phun.

Vật tư cần có

• Bồn loại đựng thực phẩm, chưa từng chứa hóa chất (Clemson), không dùng thùng sơn cũ. Bồn có nắp kín, vòi xả cặn ở đáy, lỗ lấy nước cách đáy ít nhất 5 cm (FAO).
• Van khóa rồi lọc lưới hoặc đĩa 120 mesh, ngay sau đầu ra bồn (FAO).
• Ống chính 20, 25 hoặc 32 mm đi dọc mép luống, dây nhỏ giọt 8 hoặc 12 mm (FAO).
• Đầu nối khởi thủy, nút bịt cuối dây tháo được để xả (NMSU), băng tan. Dây, đầu nhỏ giọt, lọc, hẹn giờ là vật tư mua riêng.

Ống, phụ kiện Tiền Phong

Phú An Khang cung cấp ống HDPE phi 20 (trang ghi dùng làm ống tưới nhỏ giọt), phi 25 và phi 32. Cấp áp nào của ba cỡ cũng dư cho bồn 1–⁠2 m (0,1–⁠0,2 bar), vì FDS chỉ dùng ống PE PN 2,5 (FAO). Ống dùng cho nước ≤ 40 °C; Tiền Phong ghi ống HDPE chịu được nắng.

Nối thẳng, tê, co, đầu bịt răng xiết lắp bằng nắp vặn và gioăng, không cần máy hàn, không dán keo; đầu bịt tháo được để xả cặn. Sang van, lọc có ren dùng khâu nối ren HDPE đúng cỡ ren, như nối ren ngoài HDPE (ống D20–⁠D32: ren 1/2 đến 1.1/4 inch); xem bài ren trong ren ngoài. Van cầu PVC D21–⁠D34 (PN10) dán keo với đoạn ống uPVC, nối sang HDPE qua đầu nối ren (Phú An Khang kiểm cỡ, kiểu ren khi báo hàng).

Ống uPVC dán keo cũng dùng được, nhưng ngoài trời bị bạc màu, lão hóa (Tiền Phong): cần che hoặc sơn. Keo dán Tiền Phong chỉ dùng cho ống, phụ tùng uPVC, không dán ống HDPE.

Các bước làm hệ thống tưới nhỏ giọt tự chế

1. Chọn chỗ đất bằng hoặc dốc đều dưới 0,5 % (FAO). Đất dốc thì đặt dây theo đường đồng mức (FAO).
2. Làm giá đỡ chắc, kê phẳng, đặt bồn cao 1–⁠1,5 m.
3. Nối van thẳng vào đầu ra bồn, rồi đến lọc; quấn băng tan mọi mối ren (FAO).
4. Trải ống chính, lắp phụ kiện răng xiết theo Tiền Phong: cắt ống vuông góc, đánh dấu chiều sâu lắp, đẩy ống qua gioăng tới điểm dừng, vặn tay rồi siết bằng dụng cụ (bài nối ống HDPE).
5. Mở van xả sạch ống chính, rồi mới gắn dây nhỏ giọt và xả tiếp dây (FAO).
6. Đo lưu lượng thực như NMSU khuyên: hứng nước ở đầu, giữa, cuối dây vào cốc, bấm giờ, đổi ra L/h; ví dụ 50 mL trong 6 phút là 0,5 L/h (phép tính). Các đầu không nên lệch quá 20 %; đầu xa yếu dần là dây quá dài, cần cắt ngắn (NMSU).
7. Định giờ: số giờ mở van = lượng nước mỗi cây ÷ lưu lượng các đầu ở cây đó (phép tính; cây cần 1 L, một đầu 0,5 L/h thì mở 2 giờ). FDS tưới 1–⁠3 ngày một lần, mỗi cây 0,5–⁠1 L/ngày đầu vụ, sau tăng tới 3–⁠6 L (FAO); NMSU khuyên rau tưới hằng ngày hoặc cách ngày.
8. Rửa lọc trước mỗi lần tưới; xả cuối dây định kỳ, mỗi dây khoảng 2–⁠3 phút (FAO).

Tưới cây tự động không cần điện lưới

CSU (khuyến nông Đại học bang Colorado) ghi van có thể mở bằng tay hoặc bằng hẹn giờ cơ, hẹn giờ chạy pin gắn ở vòi. Theo kiến thức chung, nhiều van hẹn giờ cần một mức áp tối thiểu; Phú An Khang khuyên hỏi rõ loại chạy được với bồn áp thấp.

Bồn vẫn phải đổ lại nước. Trước khi đi vắng, tính số ngày: 30 cây, mỗi cây 1 L/ngày thì bồn 200 L đủ khoảng 6 ngày; mỗi cây 3–⁠6 L/ngày thì chỉ đủ 1–⁠2 ngày (lượng nước theo FAO; phép tính).

Nối dây nhỏ giọt thẳng vào vòi nước máy thì CSU khuyên lắp lọc, bộ giảm áp và thiết bị chống chảy ngược để bảo vệ nước sinh hoạt. Hệ bồn có khoảng hở giữa nước cấp vào và nước chảy ra, áp lại thấp, nên NMSU ghi không cần hai thiết bị này.

Nước tưới và bón phân qua bồn

• Nước mưa hứng mái có thể mang kim loại nặng, vi khuẩn, thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu (Clemson): tưới vào gốc, không tưới lên lá, không tưới hôm thu hoạch, rửa rau bằng nước sạch; miệng hứng có lưới chắn, nắp đậy chắc. Phú An Khang khuyên chỉ dùng để tưới, không uống.
• Nước ao, hồ có tảo, vi khuẩn, bùn, sắt, mangan (FAO): lọc kỹ, rửa lọc thường hơn (CSU). FAO xếp nguy cơ tắc là nặng khi cặn lơ lửng trên 100 mg/L, pH trên 8 hoặc sắt trên 1,5 mg/L (ước lượng ban đầu).
• Bón phân: FDS cho hòa phân tan vào bồn (FAO). Nước nhiều canxi gặp phân lân dễ kết tủa gây tắc; không dùng amoniac lỏng. Đạm, lân làm tảo phát triển nên bồn phải đậy kín; rửa thùng pha phân sau mỗi lần dùng (FAO).

Tưới vài chậu cây không cần điện

• Chậu đất nung không tráng men chôn ngập, chừa miệng có nắp; nước thấm qua thành ra đất (Đại học Arizona). Phải đổ nước bằng tay; muối có thể bít lỗ thành chậu.
• Chậu tự tưới: đất trên tấm đục lỗ, dưới là ngăn nước, lỗ tràn ở thành bên; để được vài ngày không tưới (Đại học Maryland).
• Bấc: dây sợi, nỉ hoặc dải vải hút nước từ ngăn chứa lên giá thể theo mao dẫn (CSU).
• Chai nhựa đục lỗ nắp cắm ngược: theo kiến thức chung chỉ đỡ vài ngày, phải thử số lỗ; Phú An Khang không tìm được tài liệu khuyến nông có số cho cách này.

Làm chậu bằng ống: xem bài làm chậu trồng cây bằng ống nước.

Lỗi hay gặp

• Lắp bộ giảm áp, đầu phun mưa cho hệ bồn; tin lưu lượng trên nhãn; dây quá dài.
• Không rửa lọc, nước bẩn, phải đổ bồn nhiều lần, xa nguồn nước: FAO ghi đây là lý do nhiều hệ nhỏ giọt quy mô nhỏ thất bại; không bảo trì dây, hệ FDS có khi chỉ dùng được một, hai vụ.
• Dây mỏng phơi nắng có thể hỏng (NMSU): Phú An Khang khuyên che hoặc thay.

An toàn

• Bồn đầy rất nặng: 1 L nước ≈ 1 kg, bồn 200 L đầy ≈ 200 kg chưa kể vỏ (phép tính). Clemson khuyên cố định chắc bồn kê cao để tránh tai nạn.
• Đậy kín bồn chống tảo (FAO), muỗi; WHO khuyên đậy, đổ, rửa đồ chứa nước hằng tuần. Nhà có trẻ nhỏ: đồ chứa nước phải có nắp đậy an toàn (tiêu chí Ngôi nhà an toàn).
• Cắt, khoan ống: Phú An Khang khuyên đeo kính, găng tay, làm nhẵn mép cắt, dọn phoi nhựa.
• Keo uPVC (nếu dùng): theo kiến thức chung keo dung môi dễ cháy; dán nơi thoáng, xa lửa, xa tầm tay trẻ em. Nuốt phải hay dính mắt: đến cơ sở y tế hoặc gọi 115, mang theo vỏ keo.

Cần vật tư cho hệ tưới, bạn gửi cỡ ống, chiều dài, sơ đồ vườn hoặc danh sách vật tư (cả dây, đầu nhỏ giọt, lọc) qua trang nhận báo giá để Phú An Khang báo hàng, hoặc gọi, nhắn Zalo phòng dự án 0985.557.895. Showroom 37–⁠45 Huỳnh Thúc Kháng, phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi (37–⁠39 Nhựa Tiền Phong); giao hàng trong tỉnh và đến 34 tỉnh thành.