Ống nước bị đóng cặn canxi: nguyên nhân, ngưỡng độ cứng và cách xử lý

Bài nêu cách đo độ cứng, xử lý cặn ở đầu vòi, sen, bình nóng lạnh, ống cũ và chọn ống khi thay. Vật tư: ống nhựa PP‑R Tiền Phong, sen vòi Caesar.

Vì sao ống nước bị đóng cặn canxi?

Độ cứng của nước do canxi và magie hòa tan. Theo hướng dẫn chất lượng nước uống của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, bản 2022), nước cứng có thể đóng cặn trong đường ống, bồn chứa trong nhà, và khi đun nóng thì tạo cặn canxi cacbonat. Vì vậy cặn hay lộ ra trước ở bình nóng lạnh, đường nước nóng, ấm đun nước. Theo kiến thức chung, đầu vòi, đầu sen có lưới, lỗ nhỏ nên dễ bị cặn và chất bẩn làm kẹt.

Dấu hiệu thường gặp (kiến thức chung): lớp cặn trắng, cứng ở miệng vòi, đầu sen, đáy ấm; vòi, sen ra nước yếu dần; phải dùng nhiều xà phòng mới giặt rửa sạch, có váng cặn xà phòng (WHO nêu dấu hiệu này).

Độ cứng bao nhiêu thì đạt chuẩn, bao nhiêu thì đóng cặn?

Mức độ cứng theo QCVN 01-1:2024/BYT (Điều 4), TCVN 5502:2003 (Bảng 1) và hướng dẫn của WHO:

Như vậy nước đạt quy chuẩn vẫn có thể đóng cặn ở bình nóng lạnh, đầu vòi. Phú An Khang không có số liệu độ cứng nước theo khu vực ở Quảng Ngãi; muốn biết nước nhà mình cứng đến đâu, bạn cần đo mẫu.

Đo độ cứng nước ở đâu?

TCVN 5502:2003 dẫn phương pháp thử TCVN 6224:1996: chuẩn độ bằng EDTA để xác định tổng canxi và magie, làm trong phòng thí nghiệm. Phú An Khang khuyên:

1. Hỏi phòng thí nghiệm phân tích nước cách lấy mẫu, chai đựng mẫu.
2. Lấy mẫu ở nguồn bạn dùng (nước máy, nước giếng, nước sau bồn chứa), ghi rõ nguồn.
3. Yêu cầu đo độ cứng tổng tính theo CaCO3 (mg/L) theo TCVN 6224:1996, rồi so với các mức ở bảng trên.

Vệ sinh đầu phun vòi, sen bị cặn

Với vòi sen gạt nóng lạnh Caesar S563C, Caesar hướng dẫn: ra nước yếu do đầu phun kẹt chất bẩn thì vệ sinh đầu phun. Các bước Phú An Khang khuyên:

1. Khóa van riêng trước vòi hoặc van tổng, mở vòi xả hết áp.
2. Tháo đầu phun theo video của Caesar (có cho một số mã như S563C); lót khăn để không trầy lớp mạ.
3. Rửa lưới lọc, chải nhẹ cặn bằng bàn chải mềm.
4. Cặn bám chặt: ngâm chi tiết đã tháo rời trong chất tẩy cặn có ghi dùng được cho bề mặt mạ, làm đúng hướng dẫn trên bao bì, rồi rửa sạch bằng nước.
5. Lắp lại, mở nước từ từ, xem có rò không. Đầu phun hỏng thì thay đúng mã linh kiện của vòi theo danh mục linh kiện Caesar 2026.

Trang vòi Caesar trên web Phú An Khang ghi: lau mặt vòi mạ crom bằng khăn mềm với nước hoặc chất tẩy trung tính, không chà bàn chải cứng, và xả sạch cặn trong đường ống trước khi lắp (trang vòi lạnh lavabo Caesar B104C); với vòi nóng lạnh, xả kỹ đường nước nóng từ bình nóng lạnh trước khi đấu dây cấp để cặn không làm kẹt lõi van (trang vòi lavabo nóng lạnh Caesar B224CU).

Vòi Caesar bị cặn có được bảo hành không?

Tùy nguyên nhân. Điều khoản bảo hành của Caesar loại trừ: lỗi do nguồn nước không đạt tiêu chuẩn Việt Nam về nước sinh hoạt; lỗi do dị vật bám, kẹt bên trong sản phẩm; gioăng, vòng đệm, lưới lọc (bộ phận thay theo thời gian); hư hỏng do tự ý tháo lắp sửa chữa hay thay linh kiện không chính hãng. Vòi còn bảo hành mà hỏng chỗ khác, bạn hỏi nơi mua trước khi tự tháo. Xem chính sách bảo hành.

Bình nóng lạnh đóng cặn: xả theo hướng dẫn của nhà sản xuất

Nước được đun nóng trong bình nên cặn canxi cacbonat dễ đọng ở đây. Trang sản phẩm của một số bình gián tiếp trong nhóm bình nước nóng Phú An Khang phân phối ghi có van hoặc ống xả cặn, thanh magie bảo vệ ruột bình, thanh đốt hoặc lòng bình tráng men hạn chế bám cặn, nhưng không ghi bao lâu xả cặn một lần; Phú An Khang cũng không tìm được tài liệu chính thức nào có chu kỳ xả cặn chung. Bạn xả cặn, kiểm tra thanh magie theo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất bình; việc phải mở bình, đụng tới dây điện thì giao thợ có chuyên môn. Khi xả, Phú An Khang khuyên:

• Ngắt điện bình (aptomat, cầu dao) trước khi xả, chờ nước nguội.
• Không đổ axit, hóa chất tẩy cặn vào bình khi nhà sản xuất không hướng dẫn.
• Xả xong, cấp đầy nước rồi mới bật điện (trang sản phẩm bình ghi chỉ bật điện khi bình đã đầy nước).

Bình có cổng ren trong thì đấu bằng rắc co ren ngoài PPR để tháo khi bảo trì, cổng ren ngoài thì dùng rắc co ren trong PPR (PN20) (theo trang sản phẩm); nhánh cấp bình nên có van chặn PPR riêng.

Ống cũ đã đóng cặn: thay ống, chọn ống nào?

Nhiều nhà cũ đi ống thép tráng kẽm. Theo kiến thức chung, ống thép dùng lâu năm bị gỉ và bám cặn ở mặt trong; lòng ống đã hẹp thì nên thay ống. Phú An Khang không có tài liệu nào so sánh tốc độ bám cặn của ống thép tráng kẽm với ống nhựa.

Catalogue PP‑R và PVC của Nhựa Tiền Phong (bản 28/10/2024) đều ghi bề mặt ống trơn bóng, hệ số ma sát nhỏ, không bị rỉ sét. Với PP‑R, bản tiếng Việt ghi “không bị đóng cặn”, bản tiếng Anh ghi “low sedimentation” (ít lắng cặn). Nên hiểu là mặt trong trơn nhẵn, ít bám cặn, không phải không bao giờ có cặn; câu của WHO về cặn trong ống không phân biệt vật liệu.

Chọn ống Tiền Phong khi thay, theo catalogue và trang hỏi đáp của hãng:

Nối ống PP‑R mới vào đầu ren ngoài của van hay ống thép cũ bằng nối thẳng ren trong PPR; mối hàn làm theo bài cách hàn ống PPR Tiền Phong.

Có nên lắp thiết bị làm mềm nước?

Ống nhựa không làm giảm độ cứng của nước. Theo kiến thức chung, thiết bị làm mềm kiểu trao đổi ion giữ lại canxi, magie và thay bằng natri; Phú An Khang không có tài liệu chính thức nào về thiết bị này. QCVN 01-1:2024/BYT có ngưỡng natri 200 mg/L cho nước sạch sinh hoạt nhưng không áp dụng cho nước ra từ bình lọc, hệ thống lọc nước, nên bạn hỏi nhà cung cấp về chất lượng nước sau xử lý.

Lỗi hay gặp khi xử lý cặn

• Đổ axit, hóa chất tẩy cặn vào đường ống, bình nóng lạnh khi nhà sản xuất không hướng dẫn.
• Chà vòi mạ crom bằng bàn chải cứng, chất tẩy mạnh.
• Lắp vòi mới mà chưa xả cặn trong ống: cặn kẹt lõi van.
• Thay đường nước nóng bằng ống uPVC (chỉ dùng đến 45 °C) hoặc PP‑R PN10; xem bài ống nhựa PPR chịu được nhiệt độ bao nhiêu.

An toàn khi tẩy cặn, thay ống

• Hóa chất tẩy cặn: làm đúng hướng dẫn trên bao bì, không trộn các loại với nhau, đeo găng tay, kính bảo hộ, làm nơi thoáng. Bắn vào mắt hay lỡ nuốt phải thì đến cơ sở y tế hoặc gọi 115, mang theo bao bì.
• Khóa van tổng, xả áp trước khi tháo vòi, cắt ống; tháo đường nước nóng thì ngắt điện bình, chờ nước nguội.
• Đục tường, sàn để thay ống: ngắt điện khu vực đó, dò dây điện trước; tường chịu lực, sàn thì hỏi kỹ sư; việc nặng giao thợ có kinh nghiệm. Cách khoanh vùng, thử nước trước khi trát: bài ống nước âm tường bị rò rỉ.

Cần ống PP‑R, uPVC, phụ kiện để thay đường ống cũ, hay vòi, sen Caesar, bạn gửi cỡ ống, loại vòi, số lượng hoặc ảnh, BOQ qua trang nhận báo giá, hoặc gọi, nhắn Zalo phòng dự án Phú An Khang 0985.557.895. Showroom 37–⁠45 Huỳnh Thúc Kháng, phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi (37–⁠39 Nhựa Tiền Phong, 41–⁠43 Caesar). Phú An Khang giao hàng trong tỉnh Quảng Ngãi và đến 34 tỉnh thành.