Aptomat là gì? Phân biệt MCB, MCCB, RCCB, RCBO

Bài này giúp bạn đọc đúng nhãn aptomat và chọn loại hợp với từng mạch. Số liệu lấy từ các sản phẩm Schneider trong danh mục aptomat MCB, RCCB, RCBO Schneider và aptomat MCCB, ACB Schneider của Phú An Khang.

Aptomat bảo vệ những gì?

• Quá tải: dòng vượt định mức kéo dài, như khi cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một mạch; dây nóng lên, hỏng cách điện, có thể gây cháy. Bộ cắt nhiệt (thanh lưỡng kim) ngắt mạch; quá tải càng lớn, cắt càng nhanh.
• Ngắn mạch (chập điện): dây pha chập với dây trung tính hoặc dây pha khác, dòng tăng vọt gấp nhiều lần định mức. Bộ cắt từ ngắt gần như tức thời.
• Dòng rò: điện rò ra vỏ thiết bị, xuống đất hoặc qua người. Bộ chống rò so sánh dòng đi và dòng về, lệch quá ngưỡng (ví dụ 30 mA) thì cắt.

“Nhảy aptomat” là lúc aptomat tự ngắt vì một trong ba sự cố này. Vừa đóng đã nhảy lại thì đừng cố đóng tiếp, hãy nhờ thợ điện kiểm tra.

MCB, MCCB, RCCB, RCBO khác nhau thế nào?

Bốn loại khác nhau ở sự cố được bảo vệ và dải dòng: MCB, MCCB chống quá tải và ngắn mạch (MCCB cho dòng lớn); RCCB chỉ chống dòng rò; RCBO làm cả ba. Dải dòng định mức trong bảng lấy theo các sản phẩm Schneider đang có trên web.

MCB là gì?

MCB (Miniature Circuit Breaker) là aptomat loại nhỏ, dạng tép gắn thanh ray trong tủ điện, chống quá tải và ngắn mạch. MCB dân dụng theo chuẩn IEC 60898-1. Muốn thêm chống rò cho MCB Acti9 iC60, có thể ghép khối Vigi iC60.

MCCB là gì?

MCCB (Moulded Case Circuit Breaker) là aptomat khối vỏ đúc theo IEC 60947-2, chịu dòng và khả năng cắt lớn hơn MCB, nhiều mẫu chỉnh được ngưỡng cắt. MCCB làm aptomat tổng, aptomat phân phối cho tòa nhà, nhà xưởng. Mạch dòng lớn hơn nữa dùng máy cắt không khí ACB.

RCCB là gì?

RCCB (Residual Current Circuit Breaker), hay gọi cầu dao chống giật, chỉ cắt khi có dòng rò; chuẩn quốc tế phổ biến là IEC 61008. RCCB không bảo vệ quá tải, ngắn mạch nên phải đi kèm MCB.

RCBO là gì?

RCBO (Residual Current Breaker with Overcurrent protection) gộp MCB và RCCB trong một thiết bị, chuẩn quốc tế phổ biến là IEC 61009. RCBO thường lắp riêng cho từng mạch cần chống giật; mạch nào rò thì chỉ mạch đó ngắt. Nhiều nơi gọi RCBO là aptomat chống giật; ELCB là tên gọi cũ, nay vẫn hay dùng, của thiết bị chống dòng rò.

Aptomat tổng và aptomat tép là gì?

Aptomat tổng đặt ở đầu tủ điện, sau công tơ, đóng cắt điện cả nhà. Nhà một pha thường dùng loại 2P, nhà ba pha dùng 3P hoặc 4P, dòng tổng lớn thì dùng MCCB.

Aptomat tép (aptomat nhánh) là MCB nhỏ cho từng mạch: chiếu sáng, ổ cắm, điều hòa, bình nóng lạnh, máy bơm. Aptomat tổng có dòng định mức lớn hơn aptomat nhánh để khi quá tải, nhánh thường nhảy trước. Khi chập mạch nặng, aptomat tổng vẫn có thể nhảy cùng lúc; muốn nhánh nhảy trước chắc chắn, thợ điện chọn cặp aptomat theo bảng phối hợp của hãng.

Chống giật cho các nhánh có hai cách: một RCCB 30 mA cho một nhóm mạch, phía sau là các MCB; hoặc RCBO riêng cho từng mạch. Không nên dồn quá nhiều mạch vào một RCCB 30 mA, vì dòng rò nhỏ của nhiều thiết bị cộng lại dễ gây nhảy.

Cách đọc thông số trên aptomat

Mặt aptomat thường in số cực, ký hiệu như C32 (đường cong C, dòng định mức 32 A), khả năng cắt; aptomat chống rò in thêm độ nhạy (mA) và loại AC, A.

Số cực: 1P, 1P+N, 2P, 3P, 4P

• 1P: cắt dây pha, cho mạch nhánh một pha như đèn, ổ cắm.
• 1P+N: cắt cả dây pha và dây trung tính, bảo vệ quá dòng ở cực pha, như RCBO iDPN Vigi.
• 2P: cắt cả hai dây; MCB 2P có bảo vệ ở cả hai cực, hay làm aptomat tổng nhà một pha.
• 3P: điện ba pha không dùng dây trung tính, như động cơ ba pha.
• 4P: ba pha có dây trung tính, cho tủ tổng nhà ba pha, tòa nhà, nhà xưởng.

Dòng định mức (A)

Dòng định mức là dòng aptomat cho đi qua liên tục mà không cắt. Chọn lớn hơn dòng làm việc của tải nhưng không vượt khả năng chịu dòng của dây; dây nhỏ lắp aptomat lớn thì dây quá tải mà aptomat chưa ngắt. Con số cụ thể do thợ điện tính theo tải và tiết diện dây.

Đường cong cắt B, C, D

Đường cong cho biết dòng gấp mấy lần định mức thì aptomat cắt tức thời (theo IEC 60898-1):

• B (3–5 lần): tải điện trở như bình nóng lạnh, đèn sợi đốt, hoặc đường dây dài.
• C (5–10 lần): thông dụng trong nhà ở, cho chiếu sáng, ổ cắm, điều hòa, máy giặt.
• D (10–20 lần): tải khởi động rất lớn như động cơ công suất lớn, máy biến áp; chỉ dùng khi kỹ sư, thợ điện chỉ định. Máy bơm, máy nén gia đình thường dùng C.

Khả năng cắt (kA)

Khả năng cắt là dòng ngắn mạch lớn nhất aptomat cắt được an toàn, không được thấp hơn dòng ngắn mạch tại tủ điện; gần trạm biến áp thường cần mức cao hơn. MCB dân dụng ghi Icn theo IEC 60898-1, in trong ô chữ nhật (6000 là 6 kA); thiết bị công nghiệp ghi Icu theo IEC 60947-2. Ví dụ MCB iC60N A9F73116 ghi 6.000 A theo IEC/EN 60898-1 và 10 kA theo IEC/EN 60947-2, nên chỉ so hai aptomat theo cùng một chuẩn.

Loại chống rò: AC, A, A-SI

RCCB, RCBO còn in loại chống rò. Loại AC nhận dòng rò xoay chiều. Loại A nhận thêm dòng rò một chiều dạng xung, thường gặp ở thiết bị điện tử như máy giặt, điều hòa inverter, bếp từ. A-SI là loại A của Schneider được tăng khả năng chống nhảy vặt. Mạch có các thiết bị này nên cân nhắc loại A; thợ điện sẽ chọn.

Độ nhạy 30 mA, 100 mA, 300 mA dùng khi nào?

• 30 mA: bảo vệ người trước nguy cơ điện giật, dùng cho ổ cắm, nhà tắm, bình nóng lạnh. Mức 10 mA có trên một số sản phẩm, dùng khi kỹ sư chỉ định.
• 100 mA, 300 mA: đặt ở đầu nguồn để bảo vệ chạm vỏ và chống cháy do rò điện (300 mA); nên dùng loại có trễ (S) để không nhảy cùng RCCB 30 mA phía sau; không thay được 30 mA khi cần bảo vệ người.

Mạch bình nóng lạnh, ổ cắm nhà tắm nên có RCBO hoặc RCCB 30 mA; nếu dùng RCCB thì vẫn phải có MCB đi kèm. Dây nguồn chống giật ELCB có sẵn trên nhiều bình chỉ bảo vệ đoạn từ nó tới bình, không thay cho thiết bị chống rò ở tủ điện. Xem thêm bài bình nóng lạnh trực tiếp và gián tiếp.

Các dòng aptomat Schneider có trên web Phú An Khang

Thông số lấy từ trang sản phẩm; mỗi dòng gồm nhiều mã đặt hàng.

Cách chọn aptomat cho nhà ở

1. Xác định nguồn và các mạch: một pha hay ba pha, có những mạch nào.
2. Chọn loại: MCB cho tổng và nhánh; MCCB khi dòng tổng lớn; RCBO hoặc RCCB 30 mA cho mạch ẩm ướt, ổ cắm.
3. Chọn số cực: 1P hoặc 1P+N cho nhánh, 2P cho tổng nhà một pha, 3P hoặc 4P cho điện ba pha.
4. Chọn dòng định mức: thợ điện tính theo tải và tiết diện dây.
5. Chọn đường cong: C cho phần lớn mạch, kể cả máy bơm gia đình; B cho tải điện trở hoặc đường dây dài; D khi thợ điện chỉ định.
6. Kiểm tra khả năng cắt: số kA không thấp hơn dòng ngắn mạch tại tủ điện.
7. Gửi mã và số lượng để Phú An Khang kiểm tra lại và báo giá.

Lưu ý an toàn khi lắp aptomat

• Chọn dòng định mức, đấu tủ điện, lắp aptomat cho bình nóng lạnh là việc của thợ điện có tay nghề; bạn không nên tự đấu.
• Không thay aptomat lớn hơn để khỏi nhảy: dây sẽ quá tải mà không được bảo vệ.
• Nhấn nút thử T trên RCCB, RCBO định kỳ theo hướng dẫn của hãng.
• Dây điện đi âm tường, âm trần nên luồn trong ống, xem bài ống luồn dây điện âm trần thạch cao và 8 lỗi khi lắp đặt ống luồn dây điện PVC-U.

Bạn có thể xem aptomat, cầu dao chống giật tại showroom thiết bị điện Schneider ở 45 Huỳnh Thúc Kháng, phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi, hoặc tra danh mục thiết bị điện Schneider. Web không niêm yết giá: bạn gửi mã hoặc danh sách vật tư qua trang nhận báo giá, hoặc gọi, Zalo phòng dự án 0985.557.895.